Ρομά στην Ευρώπη: Προκλήσεις, Πρόοδος και Νέες Ευκαιρίες για την Εκπαίδευση και την Κοινωνική Ένταξη
Το 2011, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε για πρώτη φορά το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο για Εθνικές Στρατηγικές Ένταξης των Ρομά, με στόχο τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης αυτής της ευάλωτης κοινότητας έως το 2020.
Η αξιολόγηση της εφαρμογής αυτού του στρατηγικού πλαισίου ανέδειξε ότι η εκπαίδευση ήταν ο τομέας με τη σημαντικότερη πρόοδο, κυρίως μέσω της μείωσης της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου και της αύξησης της συμμετοχής στην προσχολική και υποχρεωτική εκπαίδευση. Ωστόσο, προέκυψαν νέες προκλήσεις, όπως η αύξηση των περιπτώσεων διαχωρισμού των Ρομά μαθητών στα σχολεία. Επιπλέον, η πρόσβαση στην αγορά εργασίας για τους Ρομά δεν βελτιώθηκε, ενώ το ποσοστό των νέων Ρομά που δεν εργάζονται, δεν σπουδάζουν ούτε συμμετέχουν σε προγράμματα κατάρτισης αυξήθηκε.
Αυτά τα ευρήματα, σε συνδυασμό με τις νέες προκλήσεις, ώθησαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υιοθετήσει, το 2020, ένα νέο Ευρωπαϊκό Στρατηγικό Πλαίσιο για την Ισότητα, την Ένταξη και τη Συμμετοχή των Ρομά.
Το νέο αυτό Πλαίσιο ενισχύει τις πολιτικές ένταξης των Ρομά σε τρεις βασικές κατευθύνσεις: ισότητα, ένταξη και συμμετοχή. Δεν περιορίζεται πλέον μόνο στην κοινωνική ένταξη, αλλά επικεντρώνεται επίσης στην καταπολέμηση των διακρίσεων, την προώθηση της ανάπτυξης και την ενίσχυση της συμμετοχής της κοινότητας των Ρομά.
Όσον αφορά την εκπαίδευση, ενώ το Πλαίσιο του 2011 στόχευε να διασφαλίσει ότι όλα τα παιδιά Ρομά θα ολοκλήρωναν την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, το νέο Πλαίσιο στοχεύει να εξασφαλίσει ότι, έως το 2030, η πλειονότητα των νέων Ρομά θα ολοκληρώνει τουλάχιστον τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Αυτός ο φιλόδοξος στόχος αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός για τη βελτίωση της εκπαιδευτικής επίδοσης της κοινότητας των Ρομά.
Μια έρευνα που πραγματοποιήθηκε στη Βουλγαρία το 2019 από τον οργανισμό Trust for Social Achievement υπογράμμισε ότι, μεταξύ 2012 και 2019, το ποσοστό των Ρομά που παρακολουθούσαν τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση διπλασιάστηκε, ενώ ο αριθμός των Ρομά που εισήλθαν στο πανεπιστήμιο εξαπλασιάστηκε.
Αυτή η πρόοδος αποτυπώνεται επίσης στα δεδομένα της απογραφής του 2021 στη Βουλγαρία: το 2011, μόνο το 9% των Ρομά στη Βουλγαρία είχαν ολοκληρώσει τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ενώ έως το 2021, αυτό το ποσοστό είχε αυξηθεί σε πάνω από 14%.
Το νέο Ευρωπαϊκό Στρατηγικό Πλαίσιο για τους Ρομά δίνει επίσης ιδιαίτερη έμφαση στις πιο ευάλωτες ομάδες εντός των ίδιων των κοινοτήτων Ρομά. Μεταξύ αυτών είναι οι γυναίκες, που αντιμετωπίζουν πολλαπλές μορφές διακρίσεων λόγω φύλου και κοινωνικής ομάδας.
Άλλες ευάλωτες ομάδες της κοινότητας των Ρομά περιλαμβάνουν τα παιδιά και τους νέους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει παροτρύνει τα κράτη μέλη με σημαντικό πληθυσμό Ρομά να υιοθετήσουν συγκεκριμένα μέτρα για αυτές τις ομάδες, αντιμετωπίζοντάς τες όχι μόνο ως μέρος μιας γενικής προσέγγισης αλλά ως ξεχωριστή προτεραιότητα.
Ως εκ τούτου, ορισμένες χώρες, όπως η Βουλγαρία, έχουν συμπεριλάβει εξειδικευμένες ενότητες για τις γυναίκες Ρομά στα Εθνικά Στρατηγικά Πλαίσια τους.
Ωστόσο, όπως επισημαίνεται στην Έκθεση Αξιολόγησης των Κρατών-μελών, στα Εθνικά Στρατηγικά Πλαίσια για τους Ρομά, που δημοσιεύθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 9 Ιανουαρίου 2023, μόνο λίγες χώρες έχουν εφαρμόσει αποτελεσματικά αυτή τη σύσταση.
Επιπλέον, τον Μάρτιο του 2022, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε τη Σύσταση του Συμβουλίου της 12ης Μαρτίου 2021 σχετικά με την Ισότητα, την Ένταξη και τη Συμμετοχή των Ρομά.
Πρόκειται για έναν «ήπιο» αλλά δεσμευτικό κανονισμό για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, που αναπτύσσει περαιτέρω και εδραιώνει τις προτεραιότητες που έχουν ήδη υποδειχθεί στο Ευρωπαϊκό Στρατηγικό Πλαίσιο.
Συμπεράσματα
Η αύξηση του εκπαιδευτικού επιπέδου της κοινότητας των Ρομά και η στήριξη της πρόσβασής τους στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση αποτελούν βασικούς παράγοντες για την ανάπτυξή τους και την πρόοδο της ευρωπαϊκής κοινωνίας συνολικά.
Ειδικότερα, η ενίσχυση των κοριτσιών και των γυναικών Ρομά και η υποστήριξή τους για την πρόσβαση στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση είναι θεμελιώδους σημασίας για να εξασφαλιστεί ότι η διαδικασία ένταξης είναι αποτελεσματική και βιώσιμη μακροπρόθεσμα.
Οι εθνικές κυβερνήσεις πρέπει, επομένως, να εισαγάγουν στοχευμένα κίνητρα για να αυξήσουν τον αριθμό των Ρομά, ιδιαίτερα των γυναικών Ρομά, που έχουν πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει προγράμματα υποτροφιών και άλλες στοχευμένες πρωτοβουλίες.
Τα κράτη μέλη της ΕΕ μπορούν να αξιοποιήσουν τα Ευρωπαϊκά Ταμεία (ιδίως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο), Κονδύλια του ΕΟΧ, την Ελβετική Συνεισφορά, εθνικούς πόρους και άλλες πηγές χρηματοδότησης για να υποστηρίξουν αυτές τις πρωτοβουλίες, προωθώντας την ισότητα και την ένταξη των κοινοτήτων Ρομά στην Ευρώπη.
Συμβολή του οργανισμού AMALIPE, Βούλγαρου εταίρου του έργου ACADE_ME.
