Κατά τη διάρκεια του μήνα που σηματοδοτεί την Παγκόσμια Ημέρα Ρομά και Σίντι, επιλέξαμε να διερευνήσουμε την κατάσταση των γυναικών Ρομά στην Ιταλία μέσα από τη φωνή μιας γυναίκας που εργάζεται καθημερινά μαζί τους. Την οπτική της μοιράζεται η Σάσκα Γιοβάνοβιτς, ακτιβίστρια και ιδρύτρια των ενώσεων ROMNI και ROWNI. Με καταγωγή από τη Σερβία, ζει και εργάζεται στην Ιταλία εδώ και χρόνια, όπου προωθεί την ενδυνάμωση των γυναικών και καταπολεμά τις διατομεακές διακρίσεις που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες Ρομά. Η συνέντευξη πραγματοποιήθκε από την Claudia Compagni.
Ας ξεκινήσουμε με μια ερώτηση για να κατανοήσουμε το ιταλικό πλαίσιο στο οποίο εργάζεστε: ποιες είναι μερικές από τις βέλτιστες πρακτικές που έχουν αναδυθεί στην Ιταλία για την ενδυνάμωση των γυναικών Ρομά σε τοπικό επίπεδο;
Καταρχάς, θέλω να σας ευχαριστήσω για αυτήν την ευκαιρία — είναι πραγματικά τιμή μου να μοιραστώ το αποτέλεσμα χρόνων εργασίας που επιτελούν ενώσεις όπως η ROMNI και η ROWNI. Και ειδικά δεδομένης της τρέχουσας ιστορικής στιγμής, πιστεύω ότι είναι πολύ σημαντικό να μιλήσουμε για το πώς τα δικαιώματα των μειονοτήτων, συμπεριλαμβανομένης της κοινότητας Ρομά και Σίντι, εξελίσσονται — ή μάλλον, οπισθοδρομούν. Επιστρέφοντας στην ερώτησή σας: η ενδυνάμωση των γυναικών Ρομά είναι μια διαδικασία από τη βάση προς τα πάνω, που χτίζεται μέρα με τη μέρα και ξεκινά με την άμεση συμμετοχή των ίδιων των γυναικών.
Ένα πολύ σημαντικό παράδειγμα είναι το συνεχιζόμενο έργο RomniMe, το οποίο έχει εμπλέξει —και συνεχίζει να εμπλέκει— νεαρές γυναίκες Ρομά σε δραστηριότητες καθοδήγησης από συνομηλίκους: κορίτσια, με την υποστήριξη εθελοντών μεντόρων, αντιμετωπίζουν συγκεκριμένα ζητήματα όπως η πρόσβαση σε υπηρεσίες, η υγεία και η απασχόληση. Αυτό το μοντέλο έχει ενισχύσει την αυτοεκτίμηση και την αυτονομία τους.
Άλλες καλές πρακτικές περιλαμβάνουν:
- Προγράμματα κατάρτισης που προωθούνται από τον οργανισμό ROMNI σχετικά με την οικονομική ανεξαρτησία και την γυναικεία ηγεσία·
- Κοινοτικοί χώροι του ROWNI για μητέρες και κόρες, οι οποίοι ενισχύουν σημαντικούς διαγενεακούς δεσμούς ·
- Πολιτιστικές δραστηριότητες όπως μαθήματα χορού, οι οποίες είχαν βαθύ και απροσδόκητο αντίκτυπο, αποτελώντας χώρους διαλόγου σχετικά με την ταυτότητα, τις διακρίσεις και την έμφυλη βία.
Για πολλά κορίτσια, ο χορός έχει γίνει ένας τρόπος επανασύνδεσης με τις πολιτισμικές τους ρίζες—κριτικά και εποικοδομητικά.
Όλες αυτές οι εμπειρίες δείχνουν πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος των οργανώσεων για την κοινότητα. Υπάρχουν ΜΚΟ με Ρομά επικεφαλής;
Υπάρχουν μερικοί στην Ιταλία, αλλά σίγουρα δεν αποτελούν την πλειοψηφία. Αυτοί που υπάρχουν προσπαθούν να κάνουν ό,τι καλύτερο μπορούν, τόσο πρακτικά —υποστηρίζοντας κοινότητες που αντιμετωπίζουν καθημερινές προκλήσεις, όπως η υποβολή αιτήσεων για έγγραφα, η εύρεση εργασίας ή η εξασφάλιση στέγης— όσο και λειτουργώντας ως γέφυρες προς θεσμούς.
Είναι σαφές ότι κάνετε πολλή δουλειά! Γνωρίζω ότι οι ενώσεις σας δραστηριοποι-ούνται επίσης στην καταπολέμηση των πολλαπλών και διατομεακών διακρίσεων. Μπορείτε να μας πείτε τον ρόλο των ΜΚΟ με Ρομά επικεφαλής Ρομά σε αυτόν τον τομέα;
Οι Ρομά ΜΚΟ διαδραματίζουν θεμελιώδη ρόλο. Αυτές οι οργανώσεις όχι μόνο αντιπροσω-πεύουν την αυθεντική φωνή της κοινότητας, αλλά συχνά καλύπτουν το κενό που αφήνει η έλλειψη δημόσιας παρέμβασης. Προσφέρουν εκπαίδευση ηγεσίας, καθοδήγηση και επαγγελματικό προσανατολισμό, αλλά το πιο σημαντικό, δίνουν στις γυναίκες Ρομά την ευκαιρία να είναι πρωταγωνίστριες – όχι μόνο αποδέκτες. Δυστυχώς, ο ρατσισμός κατά των Ρομά εξακολουθεί να είναι δομικός στην Ιταλία και επηρεάζει ολόκληρη την κοινότητα. Ωστόσο, οι γυναίκες Ρομά αντιμετωπίζουν πολλαπλές μορφές διακρίσεων: με βάση το φύλο, την εθνικότητα και την κοινωνικοοικονομική κατάσταση – εν ολίγοις, πρόκειται για πολλαπλές και διατομεακές διακρίσεις.
Οι ΜΚΟ εργάζονται για την αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου δημιουργώντας ασφαλείς χώρους, προσφέροντας συγκεκριμένες ευκαιρίες και προωθώντας την ηγεσία των γυναικών. Ωστόσο, χωρίς σταθερή χρηματοδότηση, είναι δύσκολο να διασφαλιστεί η συνέχεια. Αυτές οι οργανώσεις αποτελούν πραγματικές κοινωνικές υποδομές και θα πρέπει να υποστηρίζονται ως τέτοιες.
Έχετε αναφέρει συχνά την έλλειψη θεσμικής υποστήριξης. Κατά τη γνώμη σας, ποιες προτεραιότητες θα πρέπει να αντιμετωπιστούν για να βελτιωθεί ουσιαστικά η κατάσταση της κοινότητας των Ρομά — και ιδιαίτερα των γυναικών Ρομά, οι οποίες συχνά αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο μειονέκτημα; Ποιες είναι οι βασικές συστάσεις πολιτικής;
Αυτό είναι ένα σύνθετο ερώτημα, επειδή υπάρχουν πολλές πτυχές που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Αλλά θα προσπαθήσω να συνοψίσω αυτά που πιστεύω ότι είναι τα βασικά σημεία από τα οποία πρέπει να ξεκινήσουμε.
Μια απλή αλλά ουσιαστική κατευθυντήρια αρχή είναι ότι οι πιο αποτελεσματικές πολιτικές προέρχονται από την κοινότητα. Γι’ αυτό η πρώτη μου σύσταση είναι η ενίσχυση του άμεσου διαλόγου με την κοινότητα των Ρομά – ειδικά με τις γυναίκες Ρομά. Αυτό σημαίνει επίσης την αναγνώριση των Ρομά ΜΚΟ ως επίσημων ενδιαφερόμενων μερών: τα ιδρύματα θα πρέπει να απευθύνονται σε εμάς για να κατανοήσουν τις πραγματικές ανάγκες της κοινότητας. Μπορούμε να προσφέρουμε πολύτιμες γνώσεις και να χρησιμεύσουμε ως μια συγκεκριμένη γέφυρα μεταξύ των ιδρυμάτων και του επιπέδου βάσης.
Αλλά για να λειτουργήσει αυτός ο διάλογος, η σταθερή χρηματοδότηση είναι απαραίτητη: η επιτόπια εργασία απαιτεί χρόνο, δεξιότητες και πόρους.
Μια άλλη κρίσιμη πτυχή είναι η εγγυημένη πρόσβαση στην εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση. Ένα καλό παράδειγμα είναι το έργο RomniMe, το οποίο θα μπορούσε να γίνει μέρος της δημόσιας πολιτικής, με δομημένη οικονομική υποστήριξη. Συγκεκριμένα, για τις νεαρές γυναίκες Ρομά, η εκπαίδευση πρέπει να συνοδεύεται από υποτροφίες – μόνο τότε πολλές οικογένειες θα ενθαρρυνθούν να υποστηρίξουν τη σχολική και εκπαιδευτική πορεία των κορών τους.
Είναι επίσης απαραίτητο να επενδύσουμε στην επιχειρηματικότητα των γυναικών Ρομά, προωθώντας εργαλεία όπως η ηθική μικροπίστωση και ενισχύοντας τις πολιτιστικές και κοινωνικές δραστηριότητες που διεξάγονται από γυναίκες στην κοινότητα.
Στην πραγματικότητα, η αυτοαπασχόληση είναι συχνά μια πιο ρεαλιστική επιλογή από την αναζήτηση εργασίας, λόγω των συνεχιζόμενων προκαταλήψεων στην αγορά εργασίας. Τέλος – και αυτή μπορεί να είναι η πιο σημαντική σύσταση – χρειαζόμαστε διαρθρωτική δράση κατά του ρατσισμού κατά των Ρομά. Αυτό σημαίνει μόνιμες εκστρατείες ευαισθητοποίησης, υποχρεωτική εκπαίδευση για τους δημόσιους υπαλλήλους και συμπερίληψη του ρατσισμού κατά των Ρομά στις κορυφαίες προτεραιότητες των ευρωπαϊκών πολιτικών κατά των διακρίσεων.
Ένα πολύ σαφές και δυνατό μήνυμα. Θα θέλατε να μας αφήσετε με μια τελευταία σκέψη;
Η ενσωμάτωση μιας κοινότητας δεν πρέπει ποτέ να θεωρείται πρόβλημα για μια δημοκρατική κοινωνία. Είμαστε όλοι άνθρωποι και αξίζουμε να νιώθουμε ευπρόσδεκτοι παντού.
Και πάνω απ’ όλα, εμείς οι γυναίκες Ρομά δεν είμαστε πρόβλημα που πρέπει να λυθεί—είμαστε ένας εξαιρετικός πόρος για την κοινωνία μας. Αλλά πρέπει να βρεθούμε σε θέση να το αποδείξουμε. Όσο είμαστε αναγκασμένοι να κρύβουμε ποιοι είμαστε για να γίνουμε αποδεκτοί, δεν θα μπορέσουμε να επιφέρουμε πραγματική αλλαγή.
Η χειραφέτηση των γυναικών Ρομά είναι ένας αγώνας για κοινωνική δικαιοσύνη. Θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε καθημερινά, αλλά χρειαζόμαστε θεσμούς, πολιτική και κοινωνία των πολιτών να μας στηρίξουν με σοβαρότητα και συνέπεια. Γιατί η πραγματική αλλαγή χτίζεται μαζί!
Συμπερασματικά, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι το έργο ACADE-ME, στο οποίο ο ROMNI—ο οργανισμός με επικεφαλής τη Σάσκα Γιοβάνοβιτς—είναι εταίρος, έχει δεσμευτεί να δημοσιεύει τακτικά πληροφορίες, εκθέσεις και υλικό ενημέρωσης με στόχο την αντιμετώπιση της επίμονης αποτυχίας των πολιτικών κοινωνικής ένταξης για τους Ρομά. Το έργο θέτει την εκπαίδευση, την ευαισθητοποίηση και την προώθηση θετικών προτύπων στο επίκεντρο της καταπολέμησης του ρατσισμού κατά των Ρομά, των διακρίσεων και των εμποδίων στην ενδυνάμωση των Ρομά. Το ACADE-ME χρηματοδοτείται από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Πολίτες, Ισότητα, Δικαιώματα και Αξίες» (CERV). Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το ACADE-ME, επισκεφθείτε τον ιστότοπο του προγράμματος.
